Geplande keynote van SpaceX-topman valt in slechte aarde
Binnen ASML is grote onrust ontstaan over de aanwezigheid van Elon Musk donderdag bij een interne technologieconferentie. De controversiële Amerikaan, wiens bedrijf SpaceX midden in de grootste beursgang aller tijden zit, spreekt online tijdens een evenement van de chipmachinefabrikant in het Nederlandse Den Bosch. Hij doet dat een dag voordat zijn bedrijf SpaceX waarin ook xAI zit, een beursnotering krijgt.
Op ASML’s interne platform Viva Engage klinkt veel kritiek. Sommige medewerkers zeggen het evenement of in elk geval het deel met Musk te willen boycotten.
De FNV constateert dat de keuze voor een omstreden spreker als Elon Musk voor extra onrust op de werkvloer zorgt. De reorganisatie bij ASML, die grote gevolgen heeft voor honderden medewerkers, heeft ook al tot spanningen geleid. Peter Reniers, bestuurder Metaalbond FNV, zegt: ‘Juist in zo’n periode verwachten wij dat ASML zorgvuldig omgaat met keuzes die invloed hebben op medewerkers en de werkcultuur.’ Hij vindt het besluit van ASML om Elon Musk uit te nodigen als keynote-spreker dan ook onverstandig.
Reniers begrijpt goed dat medewerkers hier vragen over stellen en zich zorgen maken. Ze wijzen op zijn opvattingen over onder meer transgenders, zijn politieke betrokkenheid in de VS en zijn anti‑Europese houding. ‘Wij zien risico’s voor de sociale veiligheid binnen ASML. Elon Musk staat bekend om uitspraken en keuzes die volgens veel mensen niet passen bij inclusiviteit, respect voor werknemers en vakbondsrechten. Door hem een belangrijk podium te geven tijdens een intern evenement, wekt ASML de indruk dat het zijn manier van leiderschap en zijn visie op werk ondersteunt.’
Geen neutrale keuze
Musks retoriek zou patronen vertonen die geassocieerd worden met autoritaire, reactionaire of extreemrechtse politiek. En dat terwijl ASML juist een beleid van inclusiviteit en diversiteit hanteert. Reniers: ‘Wij maken ons al langer zorgen over de manier waarop Elon Musk omgaat met werknemers en vakbonden. Bij verschillende bedrijven wordt hem verweten dat hij vakbondsactiviteiten tegenwerkt, grote groepen medewerkers ontslaat en een harde werkcultuur stimuleert.’
‘Daarom zien wij de uitnodiging van Musk niet als een neutrale keuze’, vervolgt de FNV-bestuurder. ‘Volgens ons geeft ASML hiermee een duidelijk signaal af over welke vormen van leiderschap het bedrijf belangrijk vindt. Je kunt wel merken dat het bedrijf, dat altijd het Rijnlandmodel omarmde, nu totaal een andere richting op lijkt te gaan.
Chipfabriek
Musk zal donderdag zijn visie delen op ai, robotica, ruimtevaart en chipfabricage. De man achter Tesla en ruimtevaartbedrijf SpaceX gaat virtueel in gesprek met ASML-topman Christophe Fouquet, meldt het Eindhovens Dagblad. ASML stelt in een reactie dat Musk ‘als engineer’ is uitgenodigd.
Medewerkers leggen een verband met Musks plannen voor een gigantische chipfabriek, die goed moet zijn voor een jaarlijkse productie van 1 TWh rekencapaciteit. Voor deze Terafab-fabriek zijn uiteraard lithografiemachines nodig.
De chips die daar geproduceerd moeten worden, zijn bedoeld om de rekenkracht te leveren voor ai-datacenters die Musk in de ruimte wil laten bouwen. Door die datacenters op zonne-energie te laten draaien, denkt hij een alternatief te hebben voor het enorme stroomverbruik van datacenters op aarde.
SpaceX
De prospectus bij de beursgang van SpaceX leert dat Musk’s honger naar (ai)chips moeilijk te stillen is. Het is bovendien allerminst zeker dat hij op dit gebied gevrijwaard blijft van problemen.
Om Musk’s enorme ambities in de ruimtevaart, connectiviteit (Starlink), ai (xAI) en content (X) waar te maken is een gigantische technische infrastructuur nodig. Voor al die grafische processors en andere hoogwaardige componenten zijn diens bedrijven aangewezen op een beperkt aantal leveranciers.
Met directe chipleveranciers heeft SpaceX helemaal geen langetermijncontracten. Alle gpu’s worden op basis van orders aangekocht. Die directe chipleveranciers zijn weer afhankelijk van een klein groepje ‘fabs’ zoals TSMC en Intel.
Dat maakt SpaceX kwetsbaar. Voor de ai-datacenters die Musk in de ruimte wil bouwen, zijn voldoende ai-chips nodig, aanzienlijk meer dan waarover SpaceX momenteel kan beschikken.
Daarom bouwt Musk in Texas de Terafab. Maar als die niet succesvol is, heeft SpaceX een groot probleem. Dan zal SpaceX een belangrijk deel van de hardware voor de rekenkracht bij derden moeten blijven bestellen. Want uit de prospectus blijkt dat er zelfs een kans bestaat dat Terafab helemaal niet van de grond komt. Er zijn bijvoorbeeld geen garanties dat Tesla en Intel deel van deze fab zullen blijven uitmaken. Terugtrekken is mogelijk.
Terafab
Ook xAi, het ai-bedrijf dat onder SpaceX is geschoven, loopt risico onvoldoende ai-processors beschikbaar te krijgen of bij schaarse onacceptabel hoge prijzen te moeten betalen. Als xAi in gebreke blijft, zal het daarvoor een hoge tol moeten betalen.
Een bijkomend probleem is dat Terafab, een project van vijfentwintig miljard dollar, nog maar in een uiterst pril stadium van ontwikkeling verkeert. De rolverdeling tussen Intel, Tesla en SpaceX is onduidelijk. Zelfs de samenwerking tussen Tesla en Terafab is nog niet goed geregeld.
Terafab is ontworpen om minder afhankelijk te zijn van ASML, zo blijkt uit andere bronnen. De architectuur van de chips die Terafab wil gaan maken, heeft niet de high end EUV-lithografiemachines nodig waarop ASML het monopolie heeft. De wachttijd voor deze machine is zo lang dat Terafab uitwijkt naar goedkopere DUV-machines die ASML sneller kan leveren.
Terafab heeft zijn lot verbonden aan GaN-chiplets (galliumnitride), een techniek van Intel, in plaats van silicium. Die chips zijn te produceren met DUV. Ook mikt Terafab op een fundamentele herziening van de manier waarop ai-chips worden verpakt. GaN is anders dan silicium stralingsbestendig waardoor deze chiplets geschikt zijn voor gebruik in datacenters die in een baan om de aarde worden geplaatst.
Afhankelijk
Tot op zekere hoogte blijft de fab vooral indirect afhankelijk van het bedrijf uit Veldhoven. Een aantal leveranciers is afhankelijk van ASML-tools. Componenten als geheugens en controllers komen bovendien van leveranciers die met EUV-machines werken. Mogelijk wordt Terafab klant bij ASML voor de minder geavanceerde DUV-machines.
Op vrijdag 12 juni gaat alle aandacht uit naar de beursgang die SpaceX waardeert op 1.777 miljard dollar. Met de aandelenuitgifte haalt SpaceX zo’n vijfenzeventig miljard binnen, niet gek voor een bedrijf dat vorig jaar 4,9 miljard verlies leed op een omzet van 18,7 miljard dollar.
Donderdag hopen de ASML-medewerkers – althans het deel dat niet aan de boycot deelneemt – te horen wat Musks plannen voor ai, robotica, ruimtevaart en chipfabricage betekenen voor de vraag naar chipmachines. Het feit dat Musk dit een dag doet voordat SpaceX naar de beurs gaat, bewijst wel hoe belangrijk ASML in de techwereld is.
