Niet de nieuwste aanvalstechniek, maar achterstallig onderhoud vormt de grootste uitdaging voor cyberveiligheid. Met die waarschuwing komt het Britse National Cyber Security Centre (NCSC) in zijn jaaroverzicht 2026, getiteld ‘The State of the Cyber Nation’. Ai maakt aanvallen sneller en goedkoper, maar vergroot vooral de gevolgen van bestaande tekortkomingen.
Het Britse centrum, onderdeel van de inlichtingen- en veiligheidsdienst GCHQ, kijkt bij zijn tienjarig bestaan vooruit naar het volgende decennium. Volgens directeur Richard Horne groeit de dreiging in die periode sneller dan de verdedigingscapaciteit. Organisaties moeten daarom niet uitsluitend naar hun aanvallers kijken, maar ook naar hun eigen technologie, onderhoud en weerbaarheid. Ai heeft de zwakke plekken niet gecreëerd: het maakt technische schuld en uitgestelde beveiligingsinvesteringen zichtbaar, aldus de topman in het rapport.
Vier routes
De incidentgegevens onderstrepen die boodschap. Bij grote organisaties kwam 88 procent van de incidenten binnen via vier routes: kwetsbaarheden in publiek toegankelijke applicaties, phishing, misbruik van geldige accounts en kwetsbaarheden in externe diensten voor toegang op afstand. Ook geavanceerde tegenstanders hoeven dus geen geavanceerde middelen te gebruiken om een netwerk binnen te komen.
Het incidentteam ontving in het verslagjaar 1.831 meldingen van cyberaanvallen. Daarvan vereisten 337 incidenten ondersteuning; tachtig werden als nationaal significant aangemerkt. Via de dienst Early Warning kregen daarnaast 8.500 organisaties bericht over signalen van een vermoedelijke compromittering. Het Nederlandse NCSC waarschuwt dat deze cijfers geen eenvoudige jaarlijkse trend weergeven: enkele grote incidenten en preventieve maatregelen kunnen het beeld sterk beïnvloeden.
Het rapport tempert het beeld van volledig zelfstandige ai-aanvallers. Menselijke operators blijven naar verwachting essentieel om uitkomsten te sturen, te controleren en bij te stellen. De grootste impact ligt voorlopig bij het versnellen en opschalen van bestaande methoden, zoals verkenning, social engineering en het zoeken naar kwetsbaarheden. De waargenomen inzet van ai bij incidenten leverde volgens het centrum nog geen nieuwe aanvalscategorie op.
Dat maakt de ontwikkeling volgens de dienst niet minder urgent. Ai kan zwakke plekken in grote codebestanden en configuraties sneller blootleggen. Beheerders moeten hun patchprocedures versnellen voordat aanvallers gevonden fouten kunnen uitbuiten. Tegelijk verwacht het NCSC een groeiende kloof tussen organisaties die ai verantwoord voor verdediging inzetten en organisaties die door verouderde technologie of beperkte middelen achterblijven.
Cyber Shield
Met Cyber Shield wil het Verenigd Koninkrijk binnen vijf jaar een landelijk netwerk voor ai-gestuurde detectie, analyse en respons bouwen. Het NCSC levert dreigingsinformatie aan ai-agenten bij deelnemende organisaties. Die sturen lokale signalen terug, waarmee het centrum het landelijke dreigingsbeeld verrijkt. Zo profiteren deelnemers van elkaars informatie. Eerst ligt de nadruk op detecteren en blokkeren; zelfstandig herstel moet aantoonbaar veilig zijn.
Het Brits overheidsproject Dromos, dat ai inzet om kwetsbaarheden in software op te sporen, laat zien wat ai-ondersteuning al kan opleveren. Na een proef met overheidsrepositories werd het programma uitgebreid naar geselecteerde overheidsomgevingen. Daar kwamen honderden potentiële beveiligingsproblemen aan het licht, waaronder kritieke kwetsbaarheden. Experts beoordeelden de resultaten en bepaalden welke maatregelen nodig waren.
De rode draad is daarmee niet dat ai de basisbeveiliging overbodig maakt. Tijdig patchen, veilige accounts, monitoring, incidentvoorbereiding en aandacht voor leveranciers blijven noodzakelijk. De inzet van ai biedt juist een kans om achterstallige modernisering aan te pakken. Voor bestuurders is de waarschuwing van de veiligheidsdienst duidelijk: nieuwe hulpmiddelen leveren weinig op zolang oude toegangspoorten openblijven.
